W skrócie: Rury z PVC, PP, PE, ABS i wielowarstwowe topią się w pożarze w ciągu kilku minut, zostawiając w ścianie lub stropie otwór. Kołnierz ogniochronny (montowany na powierzchni przegrody) i opaska ogniochronna (wkładana w otwór) zawierają materiał pęczniejący, który w temperaturze ok. 150–200 °C zwiększa objętość wielokrotnie, zgniata mięknącą rurę i szczelnie zamyka przepust. Kołnierz wybieramy przy montażu na gotowej przegrodzie i dużych średnicach; opaskę – gdy przejście ma być niewidoczne lub brak miejsca na kołnierz. Rozmiar dobiera się do średnicy zewnętrznej rury, a klasę potwierdza dokument odniesienia dla danej przegrody.
Co dzieje się z rurą z tworzywa w pożarze
PVC mięknie już w 80–100 °C, PP i PE topią się w 130–170 °C. W pożarze rozwiniętym rura znika z otworu w przegrodzie w ciągu kilku minut, a przez pozostały otwór – często o średnicy 110–160 mm – przedostają się płomienie i dym do sąsiedniej strefy pożarowej. Dlatego każde przejście rury palnej przez przegrodę o określonej klasie odporności ogniowej musi być uszczelnione systemem, który sam zamknie otwór po stopieniu rury. Dokładnie to robią materiały pęczniejące (intumescentne) na bazie grafitu ekspandowanego.
Opaska pęczniejąca założona na rurę PVC przed osadzeniem w przegrodzie
Ta sama opaska po wsunięciu w otwór w stropie – od zewnątrz przejście jest niewidoczne
Kołnierz ogniochronny – budowa i zasada działania
Kołnierz to stalowa obudowa (najczęściej ocynkowana lub malowana proszkowo) z wkładem pęczniejącym w środku i uchami montażowymi na obwodzie. Zakłada się go wokół rury i przykręca do ściany lub stropu kotwami stalowymi (nigdy tworzywowymi – kołek plastikowy stopi się razem z rurą). Gdy temperatura rośnie, wkład pęcznieje do wewnątrz, a sztywna obudowa kieruje ciśnienie na rurę – tworzywo zostaje zgniecione, a otwór wypełniony zwęgloną pianą.
- Kołnierze standardowe (np. CarboCollar CC, Walraven Pacifyre MK II, Niczuk Nipro ECG) – rozmiary od ok. 25 do 400 mm, montaż po obu stronach ściany lub od spodu stropu.
- Kołnierze niskie / slim (CarboCollar CC Slim) – mniejsza wysokość, do miejsc, gdzie rura biegnie blisko sufitu lub innej rury.
- Kołnierze segmentowe / z taśmy (CarboCollar CC S, Pacifyre EFC) – docinane na budowie z odcinków, wygodne przy nietypowych średnicach i rurach w izolacji.
- Kasety ogniowe (Pacifyre AWM II+) – kołnierz zintegrowany z obudową do wbudowania w ścianę lekką lub strop, montowany na etapie stanu surowego.
Kołnierz na rurze PVC w ścianie – obudowa przylega do przegrody, ucha zakotwione
W stropie kołnierz montuje się od spodu – pod działaniem ognia od dołu
Kołnierz segmentowy – obudowę i wkład docina się do obwodu rury; jeden zestaw obsługuje wiele średnic
Opaska ogniochronna – kiedy jest lepsza od kołnierza
Opaska to elastyczny pas materiału pęczniejącego (często w folii lub siatce), który owija się wokół rury i wsuwa do wnętrza otworu w przegrodzie, licując z jej powierzchnią. Szczelinę wokół dopełnia się zaprawą lub masą ogniochronną. Pęczniejący materiał w otworze nie ma stalowej obudowy, dlatego zwykle wymaga sztywnej przegrody (beton, mur), która przejmie ciśnienie pęcznienia.
Wybierz kołnierz, gdy…
przegroda jest już wykonana i rura zamontowana; średnica rury jest duża (powyżej 110–160 mm); przegroda jest lekka (płyta g-k) i potrzebna jest sztywna obudowa; przejście jest w stropie, a montaż możliwy tylko od spodu.
Wybierz opaskę, gdy…
przejście ma być estetyczne i niewidoczne (mieszkania, korytarze); brak miejsca na kołnierz (rura przy ścianie, w szachcie, w gęstej wiązce); montujesz rury na etapie stanu surowego przed wylewkami; potrzebujesz wielu przejść o małych średnicach.
Opaska z rolki (np. Multitube, Nipro InCut)
Taśma pęczniejąca sprzedawana na metry o szerokości 60 lub 100 mm – docinasz odpowiednią liczbę zwojów do średnicy rury zgodnie z tabelą. Ekonomiczna przy dużej liczbie przejść, także do rur w izolacji.
Opaska gotowa (np. CarboWrap CW, Nipro InStrip, Pacifyre FPW)
Odcinki przycięte fabrycznie do konkretnej średnicy (55, 82, 90, 110 mm…) – szybszy montaż, brak ryzyka pomyłki w liczbie zwojów.
Opaska osadzona w otworze – z zewnątrz widać tylko rurę i tabliczkę
Opaski docinane z rolki – kilka rur o małych średnicach w jednym stropie
Dobór rozmiaru – według średnicy zewnętrznej rury
Rozmiar kołnierza lub opaski odpowiada średnicy zewnętrznej rury (nie DN, nie średnicy wewnętrznej). Rury kanalizacyjne z PVC i PP mają średnice 32, 40, 50, 75, 110, 160 mm; rury PE do wody – 25, 32, 40, 50, 63, 90, 110 mm; rury wielowarstwowe PEX/AL – 16–63 mm. Kołnierze mają zwykle jeden rozmiar nominalny (np. CC 110), a niektóre zakres (np. Pacifyre MK II 104–113 mm), co pozwala objąć rury różnych systemów.
| Średnica zewn. rury | Typowe zastosowanie | Kołnierz | Opaska |
|---|---|---|---|
| 32 – 50 mm | podejścia umywalek, zlewów, syfonów; rury PE wody | CC 32 / 40 / 50, MK II 29–36, 38–44, 46–52 | InStrip 50, Multitube 60 mm (2–3 zwoje) |
| 55 – 75 mm | odpływy wanien, pionów wentylacyjnych, rury PE 63 | CC 55 / 68, CC Slim 55 / 63 / 75, MK II 52–58, 61–67, 70–79 | CarboWrap CW 55, Multitube 60 mm |
| 82 – 90 mm | piony PP/PVC 90, rury PE 90 | CC 82 / 90, CC Slim 82 / 90, MK II 86–94 | CarboWrap CW 82 / 90, InStrip 82 |
| 110 mm | piony kanalizacyjne – najczęstsze przejście w budynku | CC 110, CC Slim 110, MK II 104–113, AWM II+ 110, Nipro ECG 110 | CarboWrap CW 110, InStrip 110, Multitube 100 mm |
| 125 – 160 mm | kanalizacja deszczowa, zbiorcze poziomy | CC 125 / 135 / 160, MK II 120–164, FPC 125–160 | InStrip 125 / 160, Multitube 100 mm |
| 200 – 400 mm | kanalizacja główna, wentylacja z tworzywa, przejścia zbiorcze | CC 200 – 400, CC S 200 (segmentowy), AWM II+ 200 / 250 | Multitube 100 mm (wg tabeli zwojów) lub kołnierz segmentowy |
Konfiguracja końców rury: U/U, U/C, C/U – co to znaczy
W ocenach technicznych klasa przejścia jest podawana z oznaczeniem końców rury po obu stronach przegrody: U (uncapped – koniec otwarty) lub C (capped – zamknięty). Zapis U/U to najbardziej wymagający przypadek – rura otwarta z obu stron (np. wentylacja, kanalizacja z otwartymi wpustami), przez którą przepływają gorące gazy. U/C lub C/U opisuje np. rurę kanalizacyjną z syfonem po jednej stronie. Jeśli w projekcie nie określono inaczej, dobieraj system z klasą potwierdzoną dla U/U – jest ważna we wszystkich pozostałych konfiguracjach.
Montaż kołnierza krok po kroku
Wypełnij szczelinę między rurą a przegrodą zaprawą cementową lub masą ogniochronną na całej grubości przegrody – kołnierz nie zastępuje wypełnienia otworu.
Otwórz kołnierz (zamek lub zszywka), załóż wokół rury tak, aby wkład pęczniejący przylegał do tworzywa, i zamknij obudowę.
Dosuń do przegrody – kołnierz musi całą płaszczyzną przylegać do ściany lub stropu; nierówności wyrównaj zaprawą.
Zakotw przez wszystkie ucha kotwami stalowymi (np. M6/M8, kotwy wbijane lub sworzniowe) o długości i typie podanych w instrukcji; w ścianie lekkiej użyj śrub przelotowych lub kołnierzy po obu stronach ściągniętych prętami.
Oznacz przejście metryczką – typ systemu, klasa EI, data, wykonawca – i wpisz do dokumentacji powykonawczej wraz z numerem oceny technicznej.
Krok 1 – szczelina wokół rury wypełniona zaprawą
Krok 2 – kołnierz zamknięty wokół rury i dosunięty do przegrody
Kotwienie kołnierza przez ucha montażowe – wyłącznie kotwami stalowymi
W ścianach kołnierz montuje się po obu stronach, w stropach – najczęściej od spodu (płomienie działają od dołu). Wyjątki i dokładny układ dla danej klasy zawsze wynikają z oceny technicznej produktu. Rura w izolacji palnej (np. otulina PE) wymaga systemu przebadanego z izolacją lub jej usunięcia w strefie przejścia.
Rury metalowe też potrzebują uszczelnienia
Rura stalowa czy miedziana się nie topi, ale przewodzi ciepło i po drugiej stronie przegrody może zapalić izolację lub materiały w pobliżu – nie spełnia więc kryterium I. Do rur niepalnych stosuje się masy i pasty pęczniejące (np. Flame Cabel Pasta I, Promastop-CC, Pacifyre FPM) z wełną mineralną w otworze, a przy rurach w izolacji palnej – opaski lub kołnierze przebadane dla takiej konfiguracji. Zasada jest ta sama: klasa EI musi być potwierdzona dla przegrody, materiału rury, średnicy i rodzaju izolacji.
Najczęstsze pytania
Czy kołnierz ogniochronny można zamontować tylko z jednej strony ściany?
W stropach zazwyczaj tak – od spodu. W ścianach standardowo montuje się kołnierze po obu stronach, chyba że ocena techniczna dopuszcza montaż jednostronny dla danej klasy i grubości ściany.
Jaki kołnierz na rurę 110 mm w stropie EI 120?
Kołnierz w rozmiarze 110 (np. CarboCollar CC 110, Pacifyre MK II 104–113, Nipro ECG 110) montowany od spodu stropu betonowego – pod warunkiem że w ocenie technicznej dla stropu o danej grubości i rury PVC/PP 110 podano klasę EI 120. Sprawdź także minimalną grubość stropu (zwykle ≥ 150 mm).
Czy opaskę można zastosować w ścianie z płyt gipsowo-kartonowych?
Tylko gdy dokument odniesienia to przewiduje – w lekkiej ścianie pęczniejąca opaska bez obudowy może nie mieć oparcia. W ścianach g-k częściej stosuje się kołnierze lub kasety ogniowe wbudowane w ścianę.
Czym mocować kołnierz do przegrody?
Wyłącznie kotwami stalowymi (wbijanymi, sworzniowymi, wkrętami do betonu) o średnicy i długości z instrukcji producenta. Kołki tworzywowe są niedopuszczalne – w pożarze stopią się i kołnierz odpadnie.
Co z rurami w izolacji?
Izolacja palna (PE, kauczuk) w strefie przejścia musi być albo usunięta i zastąpiona wełną mineralną, albo system musi mieć klasę potwierdzoną dla rury w izolacji – wtedy kołnierz lub opaskę dobiera się do średnicy zewnętrznej izolacji.
Powiązane poradniki
- Klasy odporności ogniowej EI, E, I, R – co oznaczają EI 60, EI 120 i R 120
- Przejście kombinowane kabli i rur w klasie EI 120 – wełna mineralna i pasta ogniochronna krok po kroku
- Bierna ochrona przeciwpożarowa budynku – przegląd systemów i produktów